KRÓTKA HISTORIA STAROŻYTNEGO EGIPTU

Herodot, podczas podróży do Egiptu, jako pierwszy cudzoziemiec opisał historię tego kraju. Swój przekaz rozpoczął od czasów odległych mu o 2500 lat, gdy na tron wstąpił pierwszy król Egiptu, Menes, identyfikowany z Narmerem. Był to Okres Przeddynastyczny ok.3100r.p.n.e. oraz Wczesny Okres Dynastyczny (ok.2950 r.p.n.e.) Wiedza o tak odległych czasach pochodziła z dokumentów źródłowych, które tworzyli i przechowywali egipscy kapłani. Manethon, arcykapłan pochodzący z Heliopolis, spisał historię Egiptu, a jego podział dziejów na 30 dynastii przetrwał do dziś.
Król Menes zjednoczył Górny i Dolny Egipt. Powszechnie używanymi w sztuce symbolami zjedoczenia są: sematawy- Bogowie wiążący symbolicznie węzłem Górny i Dolny Egipt, papirus z Dolnego Egiptu i lotos z Górnego Egiptu, insygnia władzy faraona- wysoka korona Górnego Egiptu i niska- Delty, dwa berła- bicz i laska.
W czasie panowania pierwszych dwóch dynastii państwo było mocne, co przyczyniło się do powstania Starego Państwa (ok.2715-2192r.p.n.e.) W tym okresie Egipt dzielił się na 38 nomów. Powstały piramidy, by zachować chwałę i nieśmiertelność faraonów, którzy uważali się za Bogów. Twórca Starego Państwa to faraon Dżoser ( ok.2697-2677r. p.n.e.) pochodzący z trzeciej dynastii. Dla niego, pierwszy w historii architekt, Imhotep, stworzył piramidę schodkową w Sakkarze. Ówczesną stolicą Egiptu było Memfis.
Czwarta dynastia (ok.2641-2521r. p.n.e.) to panowanie faraonów Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa, twórców piramid w Gizie. Ludzie budujący piramidy widzieli w swoich władcach Bogów. Powoli władcy zaczęli utożsamiać się z Synem Ra. Piąta dynastia (ok.2521-2359r.p.n.e.) to czas, w którym wzrasta kult Boga Ra, powstają świątynie i obeliski na jego cześć. Za panowania faraona Pepi II (ok.2259-2195) Egipt rozpadł się i władzę zaczęli przejmować książęta. Pierwszy Okres Przejściowy (ok.2192-2040r.p.n.e.) charakteryzował się brakiem władzy, głodem i niepowodzeniami. Okres Średniego Państwa (ok.2040-1781r.p.n.e.) rozpoczyna się panowaniem faraona Mentuhotepa II, tebańczyka, który ponownie zjednoczył państwo. W tym czasie rozpoczyna się klasyczny okres w historii Egiptu. Stolicą są Teby, powoli powstaje świątynia Amona Ra w Karnaku, znajdująca się w rękach kapłanów. Teby powoli zyskują miano ośrodka kultu Amona Ra czyli Triady Tebańskiej : Amona, Mut i Chonsu.. W czasach dwunastej dynastii faraon Amenemhat I (1991-1965r.p.n.e.) przeniósł swoją rezydencję w pobliże Gizy. Faraon Senuseret I wprowadził monarchię absolutną, zaś kolejna, trzynasta dynastia przyniosła przejściowy upadek państwa. Już w czasach dwunastej dynastii rozpoczęto ekspansję na południe. Podczas rządów dwunastej dynastii Hyksosi, przybysze z Azji, zajęli Deltę. W czasie Drugiego Okresu Przejściowego (ok.1781- 1567 r.p.n.e.) rozpoczęli próby opanowania całego Egiptu aż po Nubię. Spotkało się to z oporem tebańczyków, szczególnie Ahmozisa (ok.1570-1546r p.n.e.) , założyciela osiemnastej dynastii, który rozpoczął walkę a Hyksosami. Jego potomkowie zdobyli Awaris i wypędzili Hyksosów z Egiptu. Rozpoczął się rozkwit osiemnastej dynastii i Nowego Państwa (ok. 1567- 1080r.p.n.e.) W Tebach postają nowe świątynie i umacnia się władza kapłanów, powstaje Dolina Królów. Ród Tutmozisów prowadzi wojny i uzyskuje wpływy od Eufratu aż po Nil Błękitny. Królowa Hatszepsut, (1479-1457r.p.n.e.) pierwsza kobieta- faraon obejmuje władzę i prowadzi wyprawy do Krainy Punt po kadzidło i złoto. Jej ojciec, Tutmozis I, prowadził wojnę z Mitanią. Dzięki temu faraonowi Egipt osiągnął silną pozycję na Wschodzie. Egipt święcił triumfy, z wypraw przywożono cenne towary i daniny. Z Nubii przywożono kośc słoniową, kadzidło i złoto, z Syrii lapis lazuli i drewno cedrowe, którego nie było w Egipcie. Po usunięciu ciotki, rządy objął Tutmozis III, który prowadził długotrwałe wojny. Zacierał ślady po swojej ciotce Hatszepsut, usuwając jej imię z kartuszy i obelisków, a wizerunki ze ścian świątyń . Amenhotep III (1392-1353r.p.n.e.) i jego małżonka Teje byli rodzicami Amenhotepa IV (1353-1337r.p.n.e.), który obalił dotychczasowy kult Amona i przyjmując imię Echnatona ogłosił nową, monoteistyczną religię czcząc jednego Boga- Atona. Tym samym uderzył w silnych i wpływowych kapłanówAmona-Ra.Przeniósł stolicę do Achetaton. Miasto upadło, ludzie powrócili do starej religii, a kapłani odzyskali swoje wpływy. Na tron wstąpił Tutanchamon (1361-1352), który w chwili objęcia tronu miał 9 lat. W kraju zapanował porządek. Po przedwczesnej śmierci Tutanchamona tron objął Horemheb (348-1320), który stał również na czele armii. W czasie dziewiętnastej dynastii rozpoczęły się 67-letnie rządy Ramzesa Wielkiego (1279-1213r.p.n.e.), najsłynniejszego faraona w historii Egiptu. Był on wielkim miłośnikiem sztuki, wznosił świątynie (m.in. sala hipostylowa w Karnaku, Abu Simbel, Ramesseum), a także pozostawił po sobie niezliczoną ilość potomków.. Ulubionym motywem faraona jest triumf w bitwie z Hetytami pod Kadesz. Upadek dynastii zakończył okres Nowego Państwa. Rozpoczęły się najazdy Libijczyków, państwo popadło w kryzys i jedynie Ramzes III sprawował faktyczną władzę w czasie dwudziestej dynastii. (świątynia w Medinat Habu w Tebach). Kraj podzielono na Państwo Amona (Górny Egipt), którym rządzili kapłani i państwo w Delcie, rządzone przez dwudziestą pierwszą dynastię, ze stolicą w Tanis (Trzeci Okres Przejściowy, ok. 1080-715 r.p.n.e.) Państwo w Delcie ropadło się na księstewka, a obszary leżące nad Nilem dostały się pod panowanie Nubijczyków z dwudziestej piątej dynastii. Rozpoczął się Późny Okres w dziejach Egiptu ( 715-332r.p.n.e.) W czasach dwudziestej szóstej dynastii władzę objął Psametyk I (664-610pr.p.n.e.). Na krótko Egipt znów był wolny. Jego następcy przegrali wojnę z najeźdźcami z Persji. W 332r p.n.e. (Okres grecko-rzymski) Egipt podbił Aleksander Wielki, następnie władza przeszła w ręce dynastii Ptolemeuszy. Kleopatrę VII pokonał Oktawian August. Od 30r.p.n.e do 313r.n.e. Egipt dostał się pod panowanie Rzymian, którzy zaczęli wpisywać swoje imiona w kartusze. Egipt traktowany był jako daleka prowincja. W 313r.n.e. Cesarz Konstantyn Wielki wydał edykt mający na celu walke z herezją i pogaństwem.Świątynie zaczęto przekształcać w kościoły, kultura egipska chylia się ku upadkowi, nie mogąc dochować dawnych tradycji i wierzeń. W 551r.n.e. Cesarz Justynian wydał edykt dotyczący zamknięcia świątyni Izydy na File, gdzie szerzył się kult tej bogini. Wówczas powstał lokalny kościół koptyjski. W 619r.n.e. Persowie najechali Egipt. Gdy w 640r.n.e. wojska kalifa najechały i zdobyły Aleksandrię, która przeszła w ręce arabskie, zakończyło się istnienie starożytnego państwa egipskiego.

Sematawy- symbol zjednoczenia Górnego i Dolnego Egiptu, to powszechny motyw sztuki starożytnego Egiptu

Największy z Ramesydów- Ramzes II. Budował, wojował, płodził potomków na tron Egiptu

Piękna, która przybyła. Nefretete, symbol urody, poślubiła Echnatona. Rządziła Egiptem, sama powoziła swoim rydwanem. Stąpała po gładkich, alabastrowych podłogach pałacu Amenhotepa III w Malkatcie. Za jej życia zmienił sie kanon sztuki egipskiej- zapanował realizm, zaczęto przedstawiać intymne momenty z życia rodziny królewskiej